آشپزی و تاب‌آوری‌های مادرانه

زمان مطالعه: 2 دقیقه

آرمانان- در ایران، غذا بیش از آنکه آموزش داده شود، به تماشا گذاشته و به خاطر سپرده می‌شود؛ و اغلب این تماشا از کنار دستِ یک زن آغاز می‌شود. در ایران، غذا برای تحت‌تأثیر قرار دادن ساخته نمی‌شود؛ برای یادآوری، تاب‌آوردن و تعلق داشتن، خلق می‌شود و اگر این فرهنگ، هنوز زنده است، بخش بزرگی از آن، مدیون زنانی‌ است که بی‌صدا اما پیوسته، آن را پخته‌اند.

در بسیاری از خانه‌های ایرانی، دستور پختی نوشته نشده است. آن‌چه وجود دارد، حافظه است. اندازه‌ها با کفِ دست سنجیده می‌شوند، نمک وقتی اضافه می‌شود که ترکیب غذا کامل باشد و حرارت با حسی تنظیم می‌شود که از سال‌ها ایستادن کنار اجاق آمده است؛ نه با اعداد و ارقام و حساب‌ و کتاب.

غذا و حافظه

در جهان مدرن، غذا ثبت می‌شود: دستورها نوشته، استاندارد و آرشیو می‌شوند. در ایران اما، غذا به یاد سپرده می‌شود. طعم، جای دستور را می‌گیرد و آشپزخانه به آرشیوی نانوشته تبدیل می‌شود؛ آرشیوی که قرن‌هاست در سکوت، بیشتر به دستِ زنان، اداره شده است. هر غذای امروز، بازگشت به جایی‌ آشنا است:
آشپزخانهٔ مادر، حیاطِ مادربزرگ، یا فصلی از زندگی که در خاطره مانده است. پختن، نوعی به‌یادآوردن است؛ و این یادآوری، اغلب زنانه است.

غذا و هویت

خوراک ایرانی، بشقابِ نمادینِ خوراک نیست؛ بلکه یک سرزمینِ گسترده است. از شمالِ مرطوب تا جنوبِ گرم، از کوه تا کویر، غذا تغییر کرده است؛ نه برای تنوع، بلکه برای دوام آوردن. زنانی که با اقلیم کنار آمدند، طعم‌ها را متعادل کردند، سبزی را در بشقاب به نمایش گذاشتند و ترشی را برای ماندگاری به‌کار گرفتند. در این جغرافیا، غذا، هویتِ خانه است؛ هویتی که هر روز پخته و پخته‌تر می‌شود.

غذا و بقا

خوراک ایرانی، گاه در دلِ فشارهای روزگار، شکل گرفته است. محدودیت‌های اقتصادی همواره در طول تاریخ بوده، و در این شرایط، این زنان بودند که راه‌حل می‌ساختند. هیچ چیز دور ریخته نمی‌شد، مواد دوباره معنا می‌گرفتند و از مقادیر کم، غذا ساخته می‌شد. اینجا دیگر آشپزی، تفنن نیست؛ راهبرد است. مراقبت و ادامه‌دادن است. آشپزخانه برای مادران، جای تاب‌آوری‌های روزمره بوده است.

تاب‌آوری در زندگیِ مادرانه، نوعی دانش است؛ دانشی که نام ندارد، امضا ندارد، مؤلف ندارد و هرگز ثبت نشده است. دانشی زنانه، متعلق به آن‌ها که دیده نشدند اما فرهنگ را نگه داشتند. آن‌ها که بدون آموزش رسمی آموختند و آموخته‌هایشان، «میراث» شد.

غذا، زبانِ خاموشِ مراقبتِ زنان از زندگی است:
میوه‌ای خشک‌شده، عصاره‌ای قدیمی، چاشنی‌ای که اندازه‌اش مهم است. این‌ها تزئینی نیست؛ متعادل می‌کند، تصحیح می‌کند. همین انتخاب‌های کوچک و ساده، نشانِ دانشی عمیق است، دانشی که می گوید: طعم برای تعادل است، نه اغراق.

حالا چرا این نگاه امروز مهم است؟

در جهانی که غذا به نمایش تبدیل شده، خوراک ایرانی یادآوری می‌کند:
غذا فقط لازم نیست که چشمگیر باشد اما لازم است وفادار باشد، وفادار به زمین، به خاطرات، به هویت، به فرهنگ، و به دست‌هایی که آن را نسل‌به‌نسل نگه داشته و منتقل کرده‌اند.

تصویر: برگرفته از سایت www.labnoon.com